Matura z matematyki (poziom podstawowy) - Czerwiec 2026
Zadanie 5. (2pkt) Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej \(n \ge 0\) liczba \(7^{n} + 7^{n+1} + 7^{n+2}\) jest podzielna przez \(19\).
Odpowiedź
Wykazano, że liczba jest podzielna przez \(19\).
Wyjaśnienie:
Krok 1. Przekształcenie wyrażenia.
Wyłączając przed nawias czynnik \(7^n\), otrzymamy:
$$7^n+7^{n+1}+7^{n+2}=7^n(1+7^1+7^2)=7^n(1+7+49)=7^n\cdot57$$
Krok 2. Uzasadnienie podzielności.
Zauważmy, że liczbę \(57\) możemy zapisać jako iloczyn \(19\cdot3\). Podstawiając to do naszego wyrażenia, otrzymamy:
$$7^n\cdot57=7^n\cdot3\cdot19$$
Ponieważ \(n \ge 0\) jest liczbą całkowitą, to \(7^n\cdot3\) również jest liczbą całkowitą. Zapisaliśmy naszą początkową liczbę jako iloczyn liczby \(19\) i pewnej liczby całkowitej, co stanowi dowód na to, że jest ona podzielna przez \(19\).
Zadanie 8. (3pkt) Dane jest równanie \(\dfrac{3x+4}{x-1} = \dfrac{x+3}{3x}\), gdzie \(x \neq 0\) i \(x \neq 1\).
Wyznacz wszystkie rozwiązania tego równania należące do przedziału \(\left(-\infty, -\frac{2}{3}\right)\). Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
\(x=-\frac{3}{4}\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Rozwiązanie równania wymiernego.
To równanie można rozwiązać na różne sposoby, ale najprościej będzie zacząć od tzw. mnożenia na krzyż:
$$3x(3x+4)=(x-1)(x+3) \\
9x^2+12x=x^2+3x-x-3 \\
9x^2+12x=x^2+2x-3 \\
8x^2+10x+3=0$$
Krok 2. Obliczenie miejsc zerowych wielomianu.
Współczynniki: \(a=8,\;b=10,\;c=3\)
$$\Delta=10^2-4\cdot8\cdot3=100-96=4 \\
\sqrt{\Delta}=2$$
$$x_1=\frac{-10-2}{2\cdot8}=\frac{-12}{16}=-\frac{3}{4} \\
x_2=\frac{-10+2}{2\cdot8}=\frac{-8}{16}=-\frac{1}{2}$$
Krok 3. Weryfikacja rozwiązań z podanym przedziałem.
Oba rozwiązania nie wykluczają się z założeniami, ale to jeszcze nie oznacza, że obydwie odpowiedzi są poprawne. Musimy teraz sprawdzić, które z rozwiązań należy do przedziału \(\left(-\infty, -\frac{2}{3}\right)\). Dla ułatwienia sprowadzamy ułamki do wspólnego mianownika (np. \(12\)), więc możemy uznać, że nasz analizowany przedział to \(\left(-\infty, -\frac{8}{12}\right)\), a nasze rozwiązania to \(x_1=-\frac{9}{12}\) oraz \(x_2=-\frac{6}{12}\). Widzimy zatem, że jedynie \(x_{1}\) należy do tego przedziału, stąd też jedynym rozwiązaniem tego zadania jest \(x=-\frac{3}{4}\).
Zadanie 10. (1pkt) Funkcja liniowa \(f\) jest określona wzorem \(f(x) = 3x - 4\).
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Funkcja \(f\) jest rosnąca.
W kartezjańskim układzie współrzędnych \((x, y)\) wykres funkcji \(f\) przecina oś \(Oy\) w punkcie \((0, 4)\).
Odpowiedź
1) PRAWDA
2) FAŁSZ
Wyjaśnienie:
Krok 1. Ocena prawdziwości pierwszego zdania.
Funkcja liniowa \(f(x)=ax+b\) jest rosnąca, gdy jej współczynnik kierunkowy \(a\) jest dodatni. W naszym przypadku \(a=3\), a ponieważ \(3 \gt 0\), funkcja jest rosnąca. Stwierdzenie jest prawdziwe.
Krok 2. Ocena prawdziwości drugiego zdania.
Wykres funkcji przecina oś \(Oy\) w punkcie \((0, b)\). W naszym wzorze \(b=-4\), więc punktem przecięcia jest \((0, -4)\), a nie \((0, 4)\). Stwierdzenie jest fałszywe.
Zadanie 12. (2pkt) Funkcja \(f\) jest określona następująco:
\(f(x) = \begin{cases} \frac{4}{3}x + \frac{14}{3} & \text{dla } x \in [-5, -2) \\ \frac{3}{4}x + \frac{3}{2} & \text{dla } x \in [-2, 2] \\ -3x + 9 & \text{dla } x \in (2, 4) \end{cases}\)
Wykres funkcji \(y = f(x)\) przedstawiono w kartezjańskim układzie współrzędnych \((x, y)\) na rysunku poniżej.
Zadanie 12.1. (1pkt) Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.
1. Funkcja \(f\) ma dokładnie \(.......\) miejsca zerowe.
2. Funkcja \(f\) osiąga największą wartość dla argumentu \(.......\)
Odpowiedź
1. \(3\)
2. \(2\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Rozwiązanie pierwszej części zadania.
Z wykresu odczytujemy, że funkcja przecina oś \(OX\) w trzech miejscach, czyli dla \(x=-3,5\), \(x=-2\) oraz \(x=3\). Funkcja ma więc dokładnie \(3\) miejsca zerowe.
Krok 2. Rozwiązanie drugiej części zadania.
Najwyżej położonym punktem na wykresie jest wierzchołek "górki", który znajduje się na wysokości \(y=3\). Wartość ta jest przyjmowana dla argumentu \(x=2\).
Zadanie 12.2. (1pkt) Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie przedziały w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.
1. Dziedziną funkcji \(f\) jest przedział \(.......\)
2. Zbiorem wszystkich argumentów, dla których funkcja \(f\) przyjmuje wartości nieujemne, jest przedział \(.......\)
Odpowiedź
1. \([-5, 4)\)
2. \([-3,5; 3]\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Rozwiązanie pierwszej części zadania.
Dziedzinę odczytujemy z osi \(OX\). Wykres zaczyna się zamalowaną kropką dla \(x=-5\) i kończy niezamalowanym kółkiem dla \(x=4\). Zatem dziedziną jest przedział \([-5, 4)\).
Krok 2. Rozwiązanie drugiej części zadania.
Wartości nieujemne to takie, które są większe lub równe zero (czyli wykres znajduje się nad osią \(OX\) lub na niej). Z wykresu odczytujemy, że ma to miejsce od pierwszego miejsca zerowego do drugiego miejsca zerowego, czyli w przedziale \([-3,5; 3]\).
Zadanie 13. (2pkt) W kartezjańskim układzie współrzędnych \((x, y)\) wykresem funkcji kwadratowej \(f\) jest parabola o wierzchołku w punkcie \(W = (-3, 7)\).
Zadanie 13.2. (1pkt) Funkcja kwadratowa \(g\) jest określona za pomocą funkcji \(f\) wzorem \(g(x) = f(x - 5)\). Wierzchołek paraboli będącej wykresem funkcji \(g\) ma współrzędne:
A. \((-8, 7)\)
B. \((-3, 2)\)
C. \((-3, 12)\)
D. \((2, 7)\)
Wyjaśnienie:
Wzór \(g(x)=f(x-5)\) oznacza, że wykres funkcji \(g\) powstaje poprzez przesunięcie wykresu funkcji \(f\) o \(5\) jednostek w prawo wzdłuż osi \(OX\). Wierzchołek funkcji \(f\) to w takim razie \(W_f=(-3, 7)\).
Po przesunięciu o \(5\) jednostek w prawo, współrzędna \(x\) wierzchołka zwiększy się o \(5\), a współrzędna \(y\) pozostanie bez zmian, czyli \(W_g=(2, 7)\)
Zadanie 14. (2pkt) Ciąg \((a_{n})\) jest określony następująco:
\(\begin{cases} a_{1} = 2 \\ a_{n+1} = a_{n} - 6 \end{cases}\) dla każdej liczby naturalnej \(n \ge 1\).
Zadanie 14.2. (1pkt) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Ciąg \((a_{n})\) jest arytmetyczny.
Ciąg \((a_{n})\) jest malejący.
Odpowiedź
1) PRAWDA
2) PRAWDA
Wyjaśnienie:
Krok 1. Ocena prawdziwości pierwszego zdania.
Jak ustaliliśmy w poprzednim podpunkcie, różnica między kolejnymi wyrazami jest stała i wynosi \(-6\). Zatem ciąg jest arytmetyczny. Stwierdzenie jest prawdziwe.
Krok 2. Ocena prawdziwości drugiego zdania.
Ponieważ różnica ciągu arytmetycznego jest ujemna (\(r=-6 \lt 0\)), każdy kolejny wyraz jest mniejszy od poprzedniego. Ciąg jest więc malejący. Stwierdzenie jest prawdziwe.
Zadanie 15. (2pkt) Czterowyrazowy ciąg \((7, a_{2}, a_{3}, a_{4})\) jest arytmetyczny. Suma wszystkich wyrazów tego ciągu jest równa \(54\). Oblicz drugi wyraz tego ciągu. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
\(a_2=\frac{34}{3}\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Wyznaczenie czwartego wyrazu ciągu.
Korzystamy ze wzoru na sumę początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:
$$S_n=\frac{a_1+a_n}{2}\cdot n$$
Podstawiamy znane dane (\(S_4=54\), \(n=4\), \(a_1=7\)), otrzymując:
$$54=\frac{7+a_4}{2}\cdot4 \\
54=(7+a_4)\cdot2 \\
27=7+a_4 \\
a_4=20$$
Krok 2. Obliczenie różnicy ciągu i drugiego wyrazu.
Znając pierwszy i czwarty wyraz, możemy wyznaczyć różnicę \(r\) tego ciągu:
$$a_4=a_1+3r \\
20=7+3r \\
13=3r \\
r=\frac{13}{3}$$
Krok 3. Obliczenie wartości drugiego wyrazu.
Mając różnicę i znając wartość pierwszego wyrazu, bez problemu obliczymy drugi wyraz tego ciągu:
$$a_2=a_1+r \\
a_2=7+\frac{13}{3} \\
a_2=\frac{21}{3}+\frac{13}{3} \\
a_2=\frac{34}{3} \\
a_2=11\frac{1}{3}$$
Zadanie 20. (2pkt) W trójkącie ostrokątnym \(ABC\) punkt \(D\) leży na boku \(AB\), a punkt \(E\) leży na boku \(AC\).
Odcinek \(BE\) jest środkową trójkąta \(ABC\), a odcinek \(CD\) jest wysokością tego trójkąta.
Ponadto odcinki \(DB\) oraz \(DE\) mają równe długości (zobacz rysunek).
Wykaż, że \(|\angle CAB| = 2 \cdot |\angle ABE|\).
Odpowiedź
Udowodniono, korzystając z własności trójkątów.
Wyjaśnienie:
Krok 1. Zauważenie własności środkowej w trójkącie prostokątnym.
Odcinek \(CD\) jest wysokością, więc trójkąt \(ADC\) jest trójkątem prostokątnym. Odcinek \(BE\) jest środkową trójkąta \(ABC\), co oznacza, że punkt \(E\) dzieli bok \(AC\) na dwie równe części (\(AE = EC\)).
W trójkącie prostokątnym \(ADC\) odcinek \(DE\) jest środkową poprowadzoną z wierzchołka kąta prostego na przeciwprostokątną \(AC\). Z własności tej środkowej wynika, że jej długość jest równa połowie długości przeciwprostokątnej, czyli:
$$|DE|=|AE|=|EC|$$
Krok 2. Wykorzystanie własności trójkątów równoramiennych.
Z treści zadania wiemy, że \(|DB| = |DE|\). Łącząc to z poprzednim wnioskiem, otrzymujemy:
$$|AE|=|DE|=|DB|$$
Rozpatrzmy trójkąt \(ADE\). Ponieważ \(|AE| = |DE|\), jest to trójkąt równoramienny. Kąty przy jego podstawie \(AD\) mają równe miary. Oznaczmy miarę kąta \(CAB\) (czyli kąta \(DAE\)) jako \(\alpha\). Wtedy:
$$|\angle ADE|=\alpha$$
Krok 3. Obliczenie miary kąta \(ABE\).
Kąt \(BDE\) i kąt \(ADE\) są kątami przyległymi, więc ich suma wynosi \(180^\circ\). Zatem:
$$|\angle BDE|=180^\circ-\alpha$$
Rozpatrzmy teraz trójkąt \(BDE\). Z treści zadania wiemy, że \(|DB| = |DE|\), więc jest to również trójkąt równoramienny. Kąty przy jego podstawie \(BE\) są równe. Oznaczmy miarę kąta \(ABE\) (czyli kąta \(DBE\)) jako \(\beta\). Wtedy:
$$|\angle DEB|=\beta$$
Suma miar kątów w trójkącie \(BDE\) wynosi \(180^\circ\), co pozwala nam zapisać równanie:
$$|\angle BDE|+|\angle DBE|+|\angle DEB|=180^\circ \\
(180^\circ-\alpha)+\beta+\beta=180^\circ \\
180^\circ-\alpha+2\beta=180^\circ \\
2\beta=\alpha$$
Podstawiając z powrotem nasze oznaczenia (\(\alpha = |\angle CAB|\) oraz \(\beta = |\angle ABE|\)), otrzymujemy:
$$2\cdot|\angle ABE|=|\angle CAB|$$
Co należało dowieść.
Zadanie 22. (3pkt) W kartezjańskim układzie współrzędnych \((x, y)\) dany jest równoległobok \(ABCD\), w którym \(D = (6, 19)\). Bok \(AB\) tego równoległoboku zawiera się w prostej o równaniu \(y = \frac{1}{2}x + 9\), a bok \(AD\) zawiera się w prostej o równaniu \(y = 4x - 5\). Punkt \(K = (10, 14)\) jest środkiem odcinka \(AB\). Przekątne równoległoboku \(ABCD\) przecinają się w punkcie \(S\).
Oblicz współrzędne punktu \(S\). Zapisz obliczenia.
Wyjaśnienie:
Krok 1. Wyznaczenie współrzędnych wierzchołka \(A\).
Punkt \(A\) jest punktem przecięcia się prostych zawierających boki \(AB\) i \(AD\). Przyrównujemy do siebie równania tych prostych:
$$\frac{1}{2}x+9=4x-5 \\
14=3,5x \\
x=4$$
Podstawiamy obliczony \(x\) do dowolnego z równań, aby wyznaczyć współrzędną \(y\), zatem:
$$y=4\cdot4-5 \\
y=16-5 \\
y=11$$
Wierzchołek \(A\) ma więc współrzędne \(A=(4, 11)\).
Krok 2. Wyznaczenie współrzędnych wierzchołka \(B\).
Wiemy, że punkt \(K=(10, 14)\) jest środkiem odcinka \(AB\). Korzystamy ze wzoru na środek odcinka:
$$x_K=\frac{x_A+x_B}{2} \\
10=\frac{4+x_B}{2} \\
20=4+x_B \\
x_B=16$$
$$y_K=\frac{y_A+y_B}{2} \\
14=\frac{11+y_B}{2} \\
28=11+y_B \\
y_B=17$$
Wierzchołek \(B\) ma współrzędne \(B=(16, 17)\).
Krok 3. Wyznaczenie współrzędnych punktu \(S\).
W równoległoboku przekątne przecinają się w połowie swojej długości. Punkt \(S\) jest więc środkiem przekątnej \(BD\). Znamy współrzędne punktu \(B=(16, 17)\) oraz punktu \(D=(6, 19)\). Ponownie korzystamy ze wzoru na środek odcinka:
$$x_S=\frac{x_B+x_D}{2} \\
x_S=\frac{16+6}{2} \\
x_S=\frac{22}{2} \\
x_S=11$$
$$y_S=\frac{y_B+y_D}{2} \\
y_S=\frac{17+19}{2} \\
y_S=\frac{36}{2} \\
y_S=18$$
Współrzędne punktu \(S\) to \((11, 18)\).
Zadanie 26. (1pkt) Tworząca stożka o promieniu podstawy \(3\) ma długość \(6\). Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Pole powierzchni bocznej tego stożka jest dwukrotnie większe od pola jego podstawy.
Kąt rozwarcia tego stożka ma miarę \(60°\).
Odpowiedź
1) PRAWDA
2) PRAWDA
Wyjaśnienie:
Krok 1. Ocena prawdziwości pierwszego zdania.
Obliczamy pole podstawy (\(P_p\)) i pole powierzchni bocznej (\(P_b\)) stożka, wiedząc, że promień \(r=3\), a tworząca \(l=6\).
$$P_p=\pi r^2=\pi\cdot3^2=9\pi \\
P_b=\pi rl=\pi\cdot3\cdot6=18\pi$$
Widzimy, że \(18\pi\) to dokładnie dwa razy więcej niż \(9\pi\). Stwierdzenie jest prawdziwe.
Krok 2. Ocena prawdziwości drugiego zdania.
Przekrój osiowy stożka to trójkąt równoramienny, którego ramionami są tworzące stożka (\(l=6\)), a podstawą jest średnica podstawy stożka (\(2r=2\cdot3=6\)).
Ponieważ wszystkie trzy boki tego trójkąta mają długość \(6\), jest to trójkąt równoboczny. W trójkącie równobocznym wszystkie kąty mają miarę \(60^\circ\). Kąt rozwarcia stożka to kąt między tworzącymi w przekroju osiowym, więc wynosi on \(60^\circ\). Stwierdzenie jest prawdziwe.
Zadanie 27. (4pkt) Odcinek \(AD\) jest wysokością walca, a odcinek \(AB\) jest średnicą podstawy walca. Odcinek \(BD\) ma długość \(4\sqrt{3}\). Miara kąta \(ABD\) jest równa \(30°\) (zobacz rysunek).
Oblicz objętość i pole powierzchni całkowitej tego walca. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
\(V=18\sqrt{3}\pi\), \(P_c=18\pi+12\sqrt{3}\pi\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Obliczenie wysokości walca.
Spójrzmy na trójkąt prostokątny \(ABD\). Znamy długość przeciwprostokątnej \(|BD|=4\sqrt{3}\) oraz miarę kąta \(|\angle ABD|=30^\circ\). Wysokość walca (\(H=|AD|\)) to przyprostokątna leżąca naprzeciwko kąta \(30^\circ\). Korzystając z funkcji sinus, możemy teraz zapisać, że:
$$\sin30^\circ=\frac{H}{|BD|} \\
\frac{1}{2}=\frac{H}{4\sqrt{3}} \\
2H=4\sqrt{3} \\
H=2\sqrt{3}$$
Krok 2. Obliczenie promienia podstawy.
Średnica podstawy (\(2r=|AB|\)) to przyprostokątna przyległa do kąta \(30^\circ\). Korzystamy z funkcji cosinus:
$$\cos30^\circ=\frac{2r}{|BD|} \\
\frac{\sqrt{3}}{2}=\frac{2r}{4\sqrt{3}} \\
4r=4\sqrt{3}\cdot\sqrt{3} \\
4r=12 \\
r=3$$
Krok 3. Obliczenie objętości walca.
Podstawiamy wyznaczone wartości do wzoru na objętość walca:
$$V=\pi r^2H \\
V=\pi\cdot3^2\cdot2\sqrt{3} \\
V=9\pi\cdot2\sqrt{3}=18\sqrt{3}\pi$$
Krok 4. Obliczenie pola powierzchni całkowitej walca.
Podstawiamy wartości do wzoru na pole całkowite:
$$P_c=2\pi r^2+2\pi rH \\
P_c=2\pi\cdot3^2+2\pi\cdot3\cdot2\sqrt{3} \\
P_c=18\pi+12\sqrt{3}\pi \\
P_c=6\pi(3+2\sqrt{3})$$
Zadanie 28. (1pkt) Wszystkich liczb naturalnych czterocyfrowych parzystych, w których zapisie dziesiętnym cyfry tysięcy i jedności są równe, jest:
A. \(400\)
B. \(500\)
C. \(900\)
D. \(1600\)
Wyjaśnienie:
Tworzymy liczbę czterocyfrową. Liczba ma być parzysta, więc cyfra jedności musi być parzysta. Możliwe opcje to: \(0, 2, 4, 6, 8\). Z treści zadania wiemy, że cyfra tysięcy musi być równa cyfrze jedności. Teoretycznie powinno być więc pięć możliwości uzupełnienia tej cyfry, ale musimy jeszcze zauważyć, że cyfra tysięcy nie może być zerem (wtedy liczba nie byłaby czterocyfrowa). Zatem cyfra jedności i cyfra tysięcy mogą przyjąć tylko jedną z \(4\) wartości: \(2, 4, 6, 8\). Wybór cyfry jedności automatycznie determinuje cyfrę tysięcy (mamy \(4\) takie pary).
Z pozostałymi cyframi nie ma już większego problemu:
· cyfra setek może być dowolną cyfrą od \(0\) do \(9\) (mamy \(10\) możliwości).
· cyfra dziesiątek również może być dowolną cyfrą od \(0\) do \(9\) (mamy \(10\) możliwości).
Zgodnie z regułą mnożenia, wszystkich takich liczb jest zatem:
$$4\cdot10\cdot10=400$$
Zadanie 30. (1pkt) Na diagramie przedstawiono wyniki sprawdzianu z matematyki w pewnej klasie maturalnej. Na osi poziomej podano oceny, które uzyskali uczniowie tej klasy, a na osi pionowej podano liczbę uczniów, którzy otrzymali daną ocenę.
Mediana ocen uzyskanych z tego sprawdzianu przez uczniów tej klasy jest równa:
A. \(3\)
B. \(3,5\)
C. \(4\)
D. \(5\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Zliczenie wszystkich uczniów.
Z diagramu odczytujemy liczbę uczniów, którzy otrzymali poszczególne oceny:
Ocena 1: \(2\) uczniów
Ocena 2: \(1\) uczeń
Ocena 3: \(6\) uczniów
Ocena 4: \(5\) uczniów
Ocena 5: \(7\) uczniów
Ocena 6: \(5\) uczniów
Łączna liczba uczniów to: \(2+1+6+5+7+5=26\).
Krok 2. Wyznaczenie mediany.
Mamy parzystą liczbę danych (\(26\)), więc mediana będzie średnią arytmetyczną dwóch środkowych wartości, czyli wartości na pozycji \(13.\) i \(14.\) w uporządkowanym rosnąco ciągu ocen. Sumujemy uczniów od najniższych ocen:
Oceny 1 i 2 to łącznie \(3\) uczniów.
Oceny 1, 2 i 3 to łącznie \(3+6=9\) uczniów.
Oceny 1, 2, 3 i 4 to łącznie \(9+5=14\) uczniów.
Widzimy, że uczeń na pozycji \(13.\) oraz uczeń na pozycji \(14.\) otrzymali ocenę \(4\).
Mediana wynosi zatem:
$$m=\frac{4+4}{2} \\
m=4$$
Zadanie 31. (2pkt) Dany jest sześcioelementowy zbiór \(K = \{2, 3, 4, 5, 6, 7\}\). Ze zbioru \(K\) losujemy bez zwracania kolejno dwa razy po jednej liczbie i zapisujemy je w kolejności losowania. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia \(A\) polegającego na tym, że liczba wylosowana za pierwszym razem będzie parzysta i jednocześnie iloczyn obu wylosowanych liczb będzie większy od \(16\). Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
\(P(A)=\frac{7}{30}\)
Wyjaśnienie:
Krok 1. Obliczenie liczby wszystkich zdarzeń elementarnych.
Losujemy bez zwracania dwie liczby ze zbioru sześcioelementowego. Pierwszą liczbę możemy wybrać na \(6\) sposobów, a drugą na \(5\) sposobów. To oznacza, że zgodnie z regułą mnożenia liczba zdarzeń elementarnych będzie równa:
$$|\Omega|=6\cdot5=30$$
Krok 2. Wyznaczenie liczby zdarzeń sprzyjających.
Zdarzenie \(A\) polega na tym, że pierwsza liczba jest parzysta, a iloczyn obu liczb jest ostro większy od \(16\). Rozpatrzmy przypadki dla pierwszej wylosowanej liczby:
· Jeśli pierwsza liczba to \(2\) to szukamy drugiej liczby \(y\) takiej, że \(2\cdot y \gt 16\), czyli \(y \gt 8\). W naszym zbiorze nie ma takiej liczby.
· Jeśli pierwsza liczba to \(4\) to szukamy drugiej liczby \(y\) takiej, że \(4\cdot y \gt 16\), czyli \(y \gt 4\). Pasujące liczby ze zbioru to \(5, 6, 7\). Otrzymujemy \(3\) pary: \((4, 5), (4, 6), (4, 7)\).
· Jeśli pierwsza liczba to \(6\) to szukamy drugiej liczby \(y\) takiej, że \(6\cdot y \gt 16\), czyli \(y \gt \frac{16}{6} \approx 2,66\). Pasujące liczby to \(3, 4, 5, 7\) (pamiętamy, że losujemy bez zwracania, więc \(6\) odpada). Otrzymujemy \(4\) pary: \((6, 3), (6, 4), (6, 5), (6, 7)\).
Łączna liczba zdarzeń sprzyjających to w takim razie:
$$|A|=3+4=7$$
Krok 3. Obliczenie prawdopodobieństwa.
$$P(A)=\frac{|A|}{|\Omega|}=\frac{7}{30}$$
Zadanie 32. (3pkt) Dany jest kwadrat \(ABCD\) o boku długości \(4\).
Rozważamy wszystkie trójkąty \(DEF\) spełniające jednocześnie następujące warunki:
· punkt \(E\) leży na boku \(AB\) kwadratu \(ABCD\)
· punkt \(F\) leży na boku \(BC\) kwadratu \(ABCD\)
· \(|CF| = \frac{1}{2} \cdot |EB| = x\), gdzie \(x \in (0, 2)\) (zobacz rysunek).
Niech \(P(x)\) oznacza pole trójkąta \(DEF\) w zależności od długości \(x\) odcinka \(CF\).
---rysunek---
Wyznacz wzór funkcji \(P\) zmiennej \(x\), gdzie \(x \in (0, 2)\). Oblicz długość \(x\) odcinka \(CF\), dla której pole trójkąta \(DEF\) jest najmniejsze. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Wzór funkcji to \(P(x)=x^2-2x+8\). Pole trójkąta jest najmniejsze dla \(x=1\).
Wyjaśnienie:
Krok 1. Zapisanie długości odcinków w zależności od \(x\).
Z treści zadania wiemy, że \(|CF|=x\). Z równania \(|CF|=\frac{1}{2}\cdot|EB|=x\) wynika, że \(|EB|=2x\). Bok kwadratu ma długość \(4\). Możemy zatem wyznaczyć długości pozostałych odcinków na bokach kwadratu:
$$|BF|=|BC|-|CF|=4-x \\
|AE|=|AB|-|EB|=4-2x$$
Krok 2. Wyznaczenie wzoru na pole trójkąta \(DEF\).
Pole trójkąta \(DEF\) najłatwiej obliczyć, odejmując od pola całego kwadratu \(ABCD\) pola trzech prostokątnych trójkątów znajdujących się w rogach kwadratu: \(\triangle ADE\), \(\triangle EBF\) oraz \(\triangle DCF\).
Pole kwadratu:
$$P_{ABCD}=4^2=16$$
Pola trójkątów prostokątnych:
$$P_{ADE}=\frac{1}{2}\cdot|AD|\cdot|AE|=\frac{1}{2}\cdot4\cdot(4-2x)=2(4-2x)=8-4x \\
P_{EBF}=\frac{1}{2}\cdot|EB|\cdot|BF|=\frac{1}{2}\cdot2x\cdot(4-x)=x(4-x)=4x-x^2 \\
P_{DCF}=\frac{1}{2}\cdot|DC|\cdot|CF|=\frac{1}{2}\cdot4\cdot x=2x$$
Zapisujemy wzór funkcji \(P(x)\):
$$P(x)=16-(8-4x+4x-x^2+2x) \\
P(x)=16-(8+2x-x^2) \\
P(x)=x^2-2x+8$$
Krok 3. Wyznaczenie minimum funkcji.
Otrzymaliśmy funkcję kwadratową \(P(x)=x^2-2x+8\). Ponieważ współczynnik przy \(x^2\) jest dodatni (\(a=1 \gt 0\)), ramiona paraboli skierowane są w górę, a funkcja osiąga swoje minimum w wierzchołku. Obliczamy zatem współrzędną \(x\) wierzchołka paraboli (\(x_w\)):
$$x_w=\frac{-b}{2a}=\frac{-(-2)}{2\cdot1}=\frac{2}{2}=1$$
Krok 4. Sprawdzenie dziedziny.
Otrzymany wynik \(x=1\) należy do podanej w zadaniu dziedziny \(x \in (0, 2)\). Zatem dla \(x=1\) pole trójkąta \(DEF\) jest najmniejsze.